گوش کردن به موسیقی سرگرم‌کننده است، اما آیا ممکن است موسیقی درمانی به سلامتی شما هم کمک کند؟ موسیقی می‌تواند منبع خوبی برای لذت بردن و خرسندی باشد، اما تحقیقات درباره فواید موسیقی از نظر علمی همچنین نشان داده است که موسیقی درمانی در روانشناسی فایده‌های زیاد و مختلفی هم دارد.

این که موسیقی می‌تواند روی افکار، احساسات و رفتار تاثیر بگذارد، غافلگیرکننده نیست. اگر شما هم با گوش کردن به موسیقی راک مورد علاقه‌تان به هیجان می‌آیید، یا گاهی موقع اجرای موسیقی زنده اشک در چشمان‌تان جمع شده است، پس به خوبی قدرت موسیقی در منقلب کردن احساسات و عواطف و ایجاد انگیزه را درک می‌کنید. اما تاثیرات روانی موسیقی می‌تواند بسیار قوی‌تر و گسترده‌تر از آنچه فکر می‌کنید باشد. «موسیقی درمانی» مجموعه کارهایی برای بهبود سلامت افراد از نظر احساسی، کمک به بیماران برای کنار آمدن با استرس و افزایش سلامت کلی است. حتی برخی از محققین اشاره می‌کنند که سلیقه شما در موسیقی می‌تواند باعث درک ابعاد متفاوت شخصیت شما شود.

موسیقی می‌تواند ذهن را آرام کند، بدن را به وجد بیاورد و حتی به افراد کمک کند تا درد را بهتر کنترل کنند. مهم‌ترین فواید موسیقی از نظر علمی شامل ۱۰ مورد زیر است.

۱. موسیقی می‌تواند عملکرد شناختی ذهن را بهبود دهد

تحقیقات در مورد فواید موسیقی نشان داده است گوش کردن به موسیقی در پس زمینه حین کار کردن، می‌تواند عملکرد مهارت‌های شناختی در افراد بزرگسال را تقویت کند. خصوصا این که تحقیق دیگری نشان داده، پخش کردن موسیقی‌هایی با ریتم سریع‌تر‌ و موسیقی‌های با ریتم آرام‌تر، هر دو برای حافظه مفیدند و علاوه بر آن موسیقی با ریتم سریع در پس زمینه باعث پیشرفت در سرعت نتیجه‌گیری هم می‌شود. اگر می‌خواهید عملکرد ذهنی شما بهتر شود، دفعه بعدی که روی یک پروژه کار می‌کردید، یک موسیقی در پس‌زمینه پخش کنید. دقت کنید که موسیقی‌ بی‌کلام بهتر از موسیقی‌هایی است که در آن‌ها ترانه‌های پیچیده وجود دارد، چون کلام و ترانه ممکن است حواس شما را پرت کند.

۲. موسیقی می‌تواند باعث کاهش استرس شود

یکی از شگفت‌انگیزترین فواید موسیقی تاثیر آن در کاهش وزن است. اگر قصد کاهش وزن دارید، هنگام غذا خوردن به موسیقی ملایم گوش و نور را کم کنید.

بر اساس یکی از تحقیقات، افراد در رستوران‌هایی با موسیقی ملایم، ۱۸ درصد کمتر از افرادی غذا خوردند که به رستوران‌های دیگر می‌رفتند. اما چرا؟ محققین اضافه کردند، موسیقی و نور ملایم باعث می‌شود این افراد احساس راحتی بیشتری داشته ‌باشند و احتمالا آرام‌تر غذا بخورند. در نتیجه آگاه‌تر باشند که چه می‌خورند و به چه اندازه می‌خورند.

۴. موسیقی ممکن است حافظه شما را تقویت کند

خیلی از دانش‌آموزان هنگام درس خواندن به موسیقی گوش می‌دهند. اما آیا این کار واقعا صحیح است؟ برخی احساس می‌کنند گوش کردن به موسیقی مورد علاقه باعث بهبود حافظه آن‌ها می‌شود، در حالی که افراد دیگر از موسیقی تنها به عنوان یک مزاحم لذت‌بخش استقبال می‌کنند.

تحقیقات نشان داده است که گوش دادن به موسیقی هنگام درس خواندن می‌تواند مفید باشد، اما تاثیر آن به فاکتورهای زیادی از جمله نوع موسیقی، لذتی که شنونده از موسیقی می‌برد و حتی سواد موسیقایی شنونده بستگی دارد.

در یک تحقیق به این نتیجه رسیدند که دانش‌آموزان آشنا با موسیقی، هنگام گوش دادن به موسیقی خنثی و بدون ژانر (neutral music)، در آزمون‌های یادگیری عملکرد بهتری نشان می‌دهند؛ احتمالا به این دلیل که این نوع موسیقی کمتر حواس‌شان را پرت می‌کند و راحت‌تر می‌توانند آن را نادیده بگیرند.

از سوی دیگر دانش‌آموزانی که دانشی از موسیقی نداشتند، هنگام گوشی کردن به موسیقی شاد و روحیه‌بخش (positive music) بهتر یاد می‌گرفتند. احتمالا به این دلیل که این نوع موسیقی بدون تداخل داشتن با پروسه‌ی شکل‌گیری حافظه، احساسات مثبت بیشتری را برمی‌انگیزد.

در یک تحقیق دیگر، دانش و توانایی‌های شرکت‌کنندگانی که در حال یادگیری یک زبان جدید بودند، با آواز خواندن کلمات و اصطلاحات جدید، نسبت به صرف مکالمه ساده یا ریتمیک، بهبود پیدا کرد.

بنابراین هر چند موسیقی می‌تواند روی حافظه تاثیر بگذارد، ولی نتیجه ممکن است در افراد مختلف با هم فرق کند. اگر حواس شما با موسیقی پرت می‌شود، بهتر است در سکوت یا با پخش کردن موسیقی خنثی در پس زمینه درس بخوانید.

۵. موسیقی می‌تواند به تحمل درد کمک کند

تحقیقات در زمینه فواید موسیقی نشان داده است که موسیقی می‌تواند به مدیریت درد بسیار کمک کند. یک تحقیق روی افراد دارای سندرم «فیبرومیالژیا» (Fibromyalgia) انجام شد که در آن افرادی که برای یک ساعت و بیشتر به موسیقی گوش داده بودند، کاهش قابل توجهی در درد را تجربه کردند. فیبرومیالژیا یک سندروم درد اسکلتی-عضلانی مضمن است.

در مطالعاتی که در سال ۲۰۱۵ در مورد تاثیر موسیقی روی درد انجام شد، به این نتیجه رسیدند که بیمارانی که قبل، حین و حتی بعد از جراحی موسیقی گوش کرده بودند، میزان درد و استرس کمتری، نسبت به کسانی که موسیقی گوش نداده بودند، احساس کردند. در حالی که فواید موسیقی در هر سه مرحله مشهود بود، محققان اضافه کردند فواید گوش کردن به موسیقی قبل از جراحی بیشتر از بقیه بوده است. این مطالعه روی ۷ هزار بیمار انجام شد و طی آن نتیجه گرفتند، آن‌هایی که به موسیقی گوش می‌دهند، به داروی کمتری برای تسکین درد خود دارند.

۶. موسیقی می‌تواند کمک کند بهتر بخوابید

بی‌خوابی مشکلی جدی است که بسیاری از مردم را در گروه‌های سنی مختلف درگیر می‌کند. در حالی که رویکردهای زیادی برای درمان این مشکل وجود دارد، تحقیقات نشان داده، گوش کردن به موسیقی آرامش‌بخش کلاسیک می‌تواند درمان مفید، موثر و قابل اجرایی باشد.

در تحقیقاتی که برای این موضوع روی دانشجویان انجام شد، شرکت‌کنندگان به سه دسته تقسم شدند؛ دسته‌ای به موسیقی کلاسیک گوش دادند، دسته‌ای به کتاب صوتی (Audio Book) و دسته‌ای هم به هیچ‌کدام. محققین کیفیت خواب همه را مشاهده کردند و دریافتند کسانی که به موسیقی گوش داده بودند، مشخصا کیفیت خواب بهتری را نسبت به دو گروه دیگر تجربه کردند. از آن‌جا که موسیقی در درمان مشکلات خواب موثر است، می‌تواند درمان ایمن و ساده‌ای برای درمان بی‌خوابی باشد.

۷. موسیقی می‌تواند انگیزه را بالا ببرد

محققان دلیل این که موسیقی ورزش کردن را راحت‌تر می‌کند این‌گونه توصیف می‌کنند که گوش کردن به موسیقی با ریتم تند هنگام ورزش، باعث افزایش انگیزه در افراد می‌شود تا آن‌ها سخت‌تر تلاش کنند. یک آزمایش برای بررسی این مورد از فواید موسیقی انجام شده است و در آن سرعت تمپوی موسیقی که افراد حین دوچرخه سواری‌ گوش می‌کردند را کم و زیاد کردند. از این تحقیق نتبجه گرفتند که بیشتر کردن سرعت موسیقی باعث افزایش عملکرد در میزان مسافتی که دوچرخه‌سوار طی می‌کند، سرعتی که پدال می‌زند و قدرتی که اعمال می‌کند می‌شود. برعکس، پایین آوردن سرعت تمپوی موسیقی باعث کاهش عملکرد در تمام این فاکتورها شد.

شرکت کنندگان با گوش کردن به موسیقی در حین دوچرخه‌سواری، نه‌تنها قدرت بیشتری احساس می‌کردند، بلکه احساس رضایت و لذت بیشتری هم داشتند. محققین توصیه می‌کنند، اگر شما هم به صورت روتین ورزش می‌کنید، می‌توانید از فواید موسیقی در حین ورزش استفاده کنید و علاوه بر افزایش قدرت، تمرکز و سرعت، انگیزه ورزش کردن را نیز در خود افزایش دهید.

۸. موسیقی می‌تواند روحیه را بهتر کند

یکی دیگر از فواید موسیقی از نظر علمی تاثیر آن بر روحیه است؛ تحقیقات نشان داده است که موسیقی نقش پررنگی در روحیه هر فرد دارد. در یک تحقیق در مورد دلیل گوش دادن افراد به موسیقی، شرکت کنندگان توانایی موسیقی برای کمک به کسب روحیه بهتر و خودآگاهی بیشتر را تایید کردند.

تحقیقی دیگر نشان داد تلاش آگاهانه برای بالا بردن روحیه با گوش کردن به موسیقی روحیه‌بخش و شاد می‌تواند در دو هفته تاثیر خود را نشان دهد.

۹. موسیقی ممکن است علائم افسردگی را از بین ببرد

محققین فهمیده‌اند که موسیقی درمانی می‌تواند روشی ایمن و موثر برای بهبود بسیاری از اختلالات، شامل افسردگی باشد. طبق نتایج این تحقیقات موسیقی درمانی علاوه بر کاهش افسردگی و اضطراب در بیمارانی که از شرایطی مانند سکته مغزی یا زوال عقل، رنج می‌برند، هیچ عوارض جانبی نشان نداده است. این یعنی موسیقی درمانی یک روش بسیار ایمن و کم خطر است.

همچنین محققین اعلام کردند، در حالی که گوش کردن به موسیقی می‌تواند در روحیه بسیار موثر باشد، نوع موسیقی بسیار مهم است. این تحقیقات نشان می‌دهد موسیقی کلاسیک و موسیقی مخصوص مدیتیشن، بهترین نتیجه را در بهبود روحیه افراد دارند؛ درحالی که موسیقی Heavy Metal و Techno  ناموثر یا حتی مضرند.

۱۰. موسیقی می‌تواند استقامت و عملکرد را تقویت کند

از دیگر فواید روانی گوش کردن به موسیقی تقویت عملکرد است. محققین به این نکته پی بردند که اضافه کردن موسیقی قوی و ریتمیک مثل موسیقی‌هایی با ریتم تند به پیاده‌روی و دویدن، می‌تواند افراد را به وجد بیاورد. دونده‌ها با گوش کردن به موسیقی نه‌تنها سریعتر می‌دوند، بلکه احساس انگیزه برای دویدن و استقامت بیشتری هم پیدا می‌کنند.

دکتر Karageorghis در مجله Wall Street می‌گوید: «موسیقی می‌تواند مانند یک داروی محرک یا آرام‌بخش، میزان برانگیختگی احساسی و روانی را تغییر دهد.» گوش کردن به موسیقی در حال ورزش کردن، ادراک فرد از فشار وارد شده از ورزش را کم می‌کند و در نتیجه او سخت‌تر ورزش می‌کند و به خودش بیشتر سخت می‌گیرد. علت موضوع هم این است که توجه شما از ورزش به سمت موسیقی هدایت می‌شود و شما کمتر متوجه علائم سختی و فشار ورزش، مثل نفس‌نفس زدن، عرق کردن و درد عضلات می‌شوید.