وقتی اسم غار می آید بیشتر حواس ها جمع غار علیصدر می شود كه شاید معروفترین غار ایران باشد. غاری كه برای دیدن اش شاید باید ساعتها در نوبت ایستاد. اما در گوشه دیگری از این سرزمین غار دیگری هست كه تقریبا مختصات علیصدر را دارد به اضافه این كه از یك سو با قایق وارد می شوی و در میانه آن باید پیاده شوی و از در دیگر غار از شكاف سنگ ها پیاده خارج شوی.

غار" سهولان " در روستای «سهولان» ۴۲ کیلومتری شمال شرق مهاباد در استان آذربایجان غربی در جاده مهاباد به بوكان واقع شده‌است.

سهولان به زبان کردی به معنی یخبندان است و مردم محلی غار را «کونه کوتر» یعنی لانه کبوتر نیز می‌نامند. دلیل این نامگذاری وجود تعداد زیادی لانه کبوتر درون غار است.

جالب است بدانید در این غار گونه های مختلف پرندگان و پستانداران زیست می كنند. از همان ابتدا كبوتران با استقبال تان می آیند و در تمام مسیر شما می توانید لانه های شان را میان سنگ ها پیدا كنید.

هم اکنون به لطف نور پردازی محیط درونی غار كه با انواع لامپ ها و نورافكن ها چراغانی شده، مناظر شگفت انگیزی را می توان مشاهده کرد؛ رسوبات داخل غار اشکال گوناگونی دارد: پای فیل، عروس دریایی، خفاش و... که به همراه قندیل های زیبای غار آنرا بسیار دیدنی کرده است.

هرچندازنظرآغازپیدایش به دوره دوم زمین شناسی(کرتاسه) برمی گردد، اما درهیچ یک ازکتب معتبرفارسی ، کردی یا ترکی نامی ازآن برده نشده است.

در وبلاگ سبز مثل محیط زیست در  باره این غار نوشته است : مردم بومی ومحلی این منطقه می گویند سالها پیش این غارکاملا بکر بود وعاری ازهرنوع دست یازی انسانها. بالای ورودی این غاریک کندوی طبیعی زنبورعسل وجود داشته که همیشه عسل ازآن می چکیده. مردم محلی به حال سرخوردن ونشسته واردغارمی شدند. آنها اغلب برای شکارکبوتربه داخل غارمی رفتند.

از نظر تاریخی می توان گفت به گفته اغلب کارشناسان این غارازقدیمی ترین مکانهاست ونشانه هایی ازسکونت افراد، از دیربازدرآن یافت شده است. دراین رابطه سفال های مربوط به دوره اشکانی (پارت ها) وجام مسی پی سوزمربوط به دوره ایلخانان مغول یافته شده است که این آثاربه تایید کارشناسان میراث فرهنگی استان نیزرسیده است.

غارازدو بخش تشکیل شده است. یک بخش آبی: که از3حوضچه به هم پیوسته به وجودآمده وعمیق ترین نقطه آن 52 مترومیانگین عمق آن 20متراست. البته بخش تحتانی (کف بستر) به خوبی دربسیاری قسمتها نمایان است.

احتمال توسعه غارهم به یقین ممکن است. درقسمت مذکورقندیل هابه اشکال مختلف ازسقف آویزان گشته وبعضی ازآنهابه موجودات زنده شباهت زیاد دارند که ساکنین محلی برهریک نامی نهاده اند. مثلا لاک پشت- فیل- خوشه انگور- هشت پا- اختاپوس و...

با قایق های کوچک که یک غریق نجات هم درآن نشسته وبا پوشیدن جلیقه هایی که مانع ازغرق شدن می گردد، درمسیرآبی می توان به رفت وآمد وبازدید پرداخت.

غارازنوع فعال است ودلیل فعال بودن آن هم رشد قندیل هاست.

بخش خشکی غار:به کونه مالان مشهوراست. که مرکب ازدو واژه است که به معنای سوراخی است که مردمی درآن سکنی گزیده باشند. روزگاری که سربازان روس درمهاباد مردم را قتل عام می کردند به روستاییان اطراف نیزرحم نکرده، به همین دلیل روستاییان نزدیک سهولان به این بخش غارپناه آورده ومدت ها درآن زندگی کرده اند.